Guatr nedir?
Boyun ön kýsýmda bulunan tiroid (kalkan) bezinin iltihap ve kanser dýþýndaki bir sebeble büyümesine guatr denir.
Tiroid bezinin görevi nedir?
Tiroid bezi boynumuzun ön kýsmýnda yerleþik, iki parçalý, küçük bir içsalgý bezidir. Salgýladýðý hormon ile vücudumuzun çalýþma hýzýný belirler. Ürettiði hormon azalýrsa vücudumuzun çalýþma hýzý düþer, fazla hormon salgýlarsa vücudumuzun çalýþma hýzý artar.
Guatr nasýl bir hastalýktýr? Ben guatr hastasýyým, denilince ne anlamak gerekir?
Guatr tek bir hastalýk deðildir. Belirtileri ve tedavileri birbirinden farklý hastalýklar grubudur. Bu sebeble guatr hastasýyým demek, biz hekimler için yetersiz bir tanýmlamadýr. Tiroid bezinin iltihaplarýný ve kanserlerini bir kenara býrakýrsak, guatr hastalýklarýný üç ana gruba ayýrabiliriz. Bu gruplar da kendi içinde alt gruplara ayrýlýr.
Bunlar:
1. Tiroid bezinin az hormon salgýladýðý durumlar; hipotiroidi hastalýðý. Daha çok iç hastalýklarý veya endokrinoloji uzmanlarýnýn tedavi ettiði hastalýklardýr. Bezin salgýladýðý hormon yetersiz olduðu için vücudun hýzý yavaþlar, hareketler aðýrlaþýr, duygular küntleþir. Bu hastalara gereken hormon ilaç þeklinde verilerek tedavi edilir.
2 . Hormon dengesizliði olmayan guatr hastalarý. Bu grupta üç çeþit guatr bulunur. Birincisi tiroid bezinin dengeli þekilde tamamýnýn büyüdüðü (diffüz guatr); ikincisi, tiroid bezinde tek bir yumrunun (nodül) olduðu (soliter tiroid nodülü) ve üçüncüsü tiroidde çok sayýda yumrunun olduðu (multinodüler guatr) hastalýklar.
3 . Tiroidin fazla hormon salgýladýðý hastalýklar. Bu gruba zehirli guatr da denilir. Vücutta fazla tiroid hormonu bulunmasý sebebiyle vücudun çalýþma hýzý artmýþtýr. Ellerde titreme, kalp çarpýntýsý görülür. Bu grupta da üç tip guatr vardýr. Birincisi bezin tamamýnýn büyüdüðü (Basedow Hastalýðý), ikincisi fazla hormon salgýlayan tek bir yumrunun olduðu (Tok... Adenom), üçüncüsü irili ufaklý çok sayýda yumrunun olduðu (Plummer Hastalýðý) hastalýklar.
Hastalýðýn belirtileri nelerdir?
Yukarýda saydýðýmýz hastalýk çeþitlerine göre guatr hastasýnýn þikayetleri de deðiþir. Hormonlarýn fazla üretildiði (zehirli guatr) tiplerde, ellerde titreme-terleme, kalp çarpýntýsý, sinirlilik, gözlerin yuvalarýndan taþmasý, ishal, iþtah artmasý ama kilo alamama, adet düzensizlikleri görülür. Hormonlarýn az üretildiði durumlarda ise hareketlerde ve duygularda yavaþlama, ellerde kuruma, saçlarda kuruma-dökülme, adet düzensizlikleri görülür. Hormonal dengesizliðin olmadýðý tiplerde sadece tiroid bezinde büyüme veya nodül oluþumu . Bu hastalýklarýn hepsinde tiroid bezi büyüyebilir, nodül oluþabilir.
Ýç/dýþ guatr, diþi/erkek guatr, zehirli guatr nedir?
Týbbi olarak böyle bir sýnýflama olmamasýna raðmen hastalara durumunu açýklarken kullanýlan terimlerdir. Tiroid bezinin büyümediði, muayenesinin normal olduðu, sadece hormon dengesizliði olduðu durumda guatr hastalýðý iç guatr olarak açýklanmýþ olabilir. Fazla hormon salgýlayan guatr hastalýðýný (zehirli) guatr olarak adlandýrýyoruz. Ameliyat sonrasý nüks eden guatr hastalýðýný açýklamak için de (diþi guatr) terimi kullanýlmýþ. Yine de bu terimler týbbi bir ayýrýmý ifade etmezler.
Guatr hastalýklarýnýn iyot ile ilgisi nedir? Ýyot alsak hastalýðý engeller miyiz?
Tiroid bezi Ýyot elementini kullanarak hormon üretir. Bu elementin ek... olduðu yerlerde guatr çok görülür. Ýyot ek...liðinin giderilmesiyle guatr hastalýðý engellenir.
Guatr hastalýðý olduðundan þüphelenen kiþiye hangi testler yapýlýyor?
Basitçe kandaki hormon miktarlarýný kontrol etmek ve tiroid bezinin yapýsýný görmek için ultrason yaptýrmak genellikle teþhiste yeterlidir. Bu iki testten sonra gerekli görülürse sintigrafi ve iðne biopsisi gibi baþka testler de yapýlýr.
Guatr hastalýklarý teþhis edildikten sonra nasýl tedavi ediliyor?
Tedavide üç durum söz konusudur.
1.Hormon yetersizliði olan guatr hastalarýna bu hormon ilaç þeklinde verilir.
2.Hormon fazlalýðý olan hastalara hormon yapýmýný engelleyecek ilaçlar verilir. Hormon seviyesi normale inince ameliyat veya radyoaktif iyot ile nihaî tedavi yapýlýr.
3. Hormon dengesizliði olmadýðý ama tiroid bezinde nodüllerin olduðu durumda da genellikle ameliyat gerekir.
Her guatr hastalýðý ameliyat gerektiriyor mu?
Tiroid bezinin tamamen büyüdüðü ya da içinde nodüllerin olduðu durumda ameliyat bir tedavi seçeneðidir. Her guatr hastalýðý ameliyat gerektirmez. Bir guatr hastasýný ameliyat etmek için dört sebeb vardýr:
1.Boynunda büyümüþ guatrýn oluþturduðu estetik problem
2. Büyümüþ guatrýn ya da nodüllerin yemek borusunu ve soluk borusunu sýkýþtýrmalarýndan kaynaklanan þikayetler olmasý
3. Büyümüþ guatrýn hormon dengesizliði yapmasý
4. Guatrda kanser tesbit edilmesi veya kanser þüphesi
Guatr hastalýðýnda kanser olur mu?
Guatr, tiroid bezinin kanser harici büyümeleridir diye tarif etmiþtik. Ama bu büyümelerin kanser olup olmadýðý ancak bazý incelemelerden hatta ameliyattan sonra belli olur. Dolayýsýyla bütün guatrlý hastalar düþünüldüðünde %15 oranýnda kanser geliþme ihtimali vardýr.
Ameliyattan baþka tedavi yöntemleri var mý?
Her guatr ameliyat ile tedavi edilmez. Yukarýda saydýðýmýz hastalýklarýn bazý tiplerinde ilaç tedavisi, bazýsýnda radyoaktif iyot tedavisi (radyasyon ile tiroid bezinin tahrip edilmesi), bazýsýnda da ameliyat gerekir.
Guatr ameliyatýnda ne yapýlýyor?
Guatrýn hastalýklarý çeþitli olduðu gibi ameliyatlarý da çeþitlidir. Tiroid bezinin iki parçalý olduðunu belirtmiþtik. Ameliyatta bu parçalardan biri tamamen çýkarýlabilir, her iki parçasý çýkarýlabilir veya her iki parçasýndan bir miktar çýkarýlabilir. Ne kadar tiroid bezi çýkarýlacaðý, yani bu ameliyat seçeneklerinden hangisinin uygulanacaðý hastalýðýn çeþidine göre planlanýr.
Ameliyatta ne gibi riskler var? Ses telleri zarar görebilir mi?
Guatr ameliyatlarý günümüzde oldukça güvenle yapýlan ameliyatlardýr. Her ameliyatta olduðu gibi guatr ameliyatýnda da istenmeyen durumlar olabilir. Bunlarýn en baþýnda da ses tellerinin zarar görmesi riski vardýr. Ancak bu durum %3-5 (yüz guatr ameliyatýndan 3 ile 5�inde) oranýnda görülür. Ameliyat sahasýnda kanama ve paratiroid bezlerinin zarar görmesi (vücut kalsiyum dengesini ayarlayan bezlerin hasarý) diðer risklerdir.
Ameliyat veya ilaç tedavisi sonrasý guatr tekrar eder mi?
Evet edebilir. Hormon ek...liði ilaçlarla giderildikten sonra hastalýk tekrar edebilir. Bazen nodüller ilaçlarla geriledikten sonra tekrar büyüyebilirler. Bu durumda hasta tekrar deðerlendirmeye ve tedaviye alýnýr.
Ameliyat edildikten sonra da guatr tekrar edebilir. Özellikle çok sayýda nodülü olan guatr hastalýðýnda geride býrakýlan tiroid dokusunda da nodül kalmýþsa zamanla bu nodüller büyüyüp guatrýn tekrar etmesine yol açabilir. Bu sebeble ilk baþta ameliyatý, hastalýða uygun planlamak önemlidir.
Ameliyat olan hastalarýn kontrolleri var mý?
Hastalýðýnýn çeþidine göre ameliyat sonrasý hiç ilaç kullanmadan ömür boyu yaþayabileceði gibi, ömrünün geri kalanýnda ilaç kullanmak zorunda olan hastalar da vardýr. Ancak bütün guatr hastalarý hastalýklarýna baðlý olmak üzere belirli aralýklarla kontrol edilmelidirler ki hem hastalýðýn tekrarýndan korunsunlar hem de oluþabilecek istenmeyen durumlar erkenden tedavi edilebilsin.
