Bilgisayarýnýz ana kart, mikroiþlemci, klavye, monitör, fare, ekran kartý, sabit disk gibi bir ton bileþenin birlikte çalýþtýðý bir fabrika gibidir. Bu fabrikanýn departmanlarýnda birinin ek... veya hatalý çalýþmasý, bilgisayarýnýzýn hiç çalýþmamasýna veya sürekli olarak problem çýkartmasýna neden olabilir. Bilgisayarlar nazik aletler olduklarýndan donanýmsal aksaklýklarýn evde giderilmesi son derece zordur. Ciddi problemler vuku bulduðunda bilgisayarýnýzý sýrtladýðýnýz gibi soluðu bilgisayarýnýzý aldýðýnýz üreticide almanýz gerekebilir. Bu bölümde sýk rastlanan basit donanýmsal hatalara, nedenlerine ve (varsa) çözümlerine göz atacaðýz.
DONANIM PROBLEMLERÝ
Basitten karmaþýða sýraladýðýmýz hatalar her gün baþýnýza gelebilir, açýk söylemek gerekirse büyük çoðunluðunu da kendi baþýnýza çözmeniz son derece zor olacaktýr. Ancak yine de semptomlar, nedenler ve olasý çözümler hakkýnda bilgi almak isteyeceðinizi biliyoruz. Ýþte bu yüzden genel bilgi verdiðimiz bu bölümün ilginizi çekeceðini düþünüyoruz.
BÝLGÝSAYAR HÝÇ AÇILMIYOR
Bilgisayar hiç açýlmýyor, ses gelmiyor, ekranda bir þey görünmüyor, boot etmiyor.
Bilgisayardan hiç ses çýkmamasý, bir elektrik sorununa, kablo problemine veya çok ciddi bir güç kaynaðý sorununa iþaret edebilir. Ciddi problemleri çözmek için bilgisayarý servise ***ürmeniz gerekecektir. Ancak ilk önce aþaðýdaki kontrolleri yapmanýzda yarar var.
Aþaðýdaki kontrolleri yaparak bilgisayarýnýzý kontrol edin. Eðer bir ofis ortamýndaysanýz, akþam gelen temizlik ekibi, bazý kablolarý yerinden oynatmýþ veya bir düðmeye yanlýþlýkla dokunmuþ olabilir. Örneðin að ortamý söz konusu olduðunda aða baðlanamama problemlerinin yüzde 70 gibi büyük bir nedeni, kablolarýn gevþemesi, kopmasý veya baðlantý yerlerinden çýkmasý þeklinde zuhur ediyor.
1. Prize herhangi bir baþka elektrikli alet takýn ve prize enerji gelip gelmediðini kontrol edin.
2. Bilgisayarýnýzýn kablosunun bir ucunun bilgisayarýn kasasýna, diðer ucunun da duvardaki elektrik prizine tam olarak oturduðundan emin olun. Buradaki baðlantýlar gevþemiþ ve temassýzlýk yapýyor olabilir.
3. Eðer bulunduðunuz ortamda baþka bir bilgisayar varsa onun kablosu ile sorunlu bilgisayarýn kablosunu deðiþtirin, böylece kabloda bir sorun olmadýðýndan emin olabilirsiniz.
4. Bilgisayarýnýzýn ön tarafýndaki açma-kapama düðmesine ek olarak, arka tarafýnda bulunan güç kaynaðýnýn üzerinde (fanýn yanýnda) de bir açma-kapama düðmesi vardýr. Bu düðme yanlýþlýkla kapatýlmýþ olabilir, bu düðmeyi de kontrol edin.
5. Bilgisayarýn çalýþmasýna raðmen fan dönmüyorsa hemen kapatýn ve güç kaynaðýný tamir ettirin veya deðiþtirin. Yeni bilgisayarlarýn iþlemcileri çok ýsýnýyor, fan çalýþmazsa yarým saat veya bir saat içinde yanabilirler.
BÝLGÝSAYARDAN AÇILIÞ SESÝ GELÝYOR ANCAK MONÝTÖRDE GÖRÜNTÜ YOK
Bilgisayarý açýnca açýlýþý simgeleyen bip! sesini duyuyorum. Sabit diskten de dönme sesi duyuluyor, klavyenin ýþýklarý da yanýyor ancak ekranda herhangi bir görüntü yok.
Monitör kablosu bozulmuþ, uçlarýndan biri gevþemiþ veya ekran kartýna tam oturmamýþ olabilir. Monitörün parlaklýk ve kontrast ayarlarý temizlik esnasýnda yanlýþlýkla en minimum deðere indirilebilir.
Öncelikle monitörün ýþýklarýný kontrol edin ve monitöre enerji gidip gitmediðini kontrol edin. Eðer monitör çalýþýyorsa, monitör kablosunu kontrol edin. Bilgisayara giren ucu ekran kartýna tam oturmamýþ olabilir. Ayrýca, bu kablonun ucundaki iðneler eðrilebilir. Bütün bunlar kontrol edin. Eðer monitör kablosunun vidalarý sýkýlmamýþsa iyice oturtun ve sýkýlaþtýrýn. Eðer etrafta bir bilgisayar daha varsa monitörünü kendi bilgisayarýnýza baðlayýn ve dýþarý çýkýþ verip vermediðini kontrol edin.
Eðer iðnelerde bir eðrilik varsa, bu durumda monitör kablosunun konnektörünü deðiþtirmek gerekebilir. Bilgisayar onarým dükkanlarýnýn çoðunda bu konnektör çok ucuza ve hemen deðiþtirilebilir. Elbette eðer monitörün garantisi varsa, servise ***ürmek ve onlara onartmak en iyisi.
Bu arada, söylemek gerek yok ama yine de hatýrlatalým. Monitörün parlaklýk ve kontrast ayarlarý temizlik esnasýnda yanlýþlýkla en minimum deðere indirilmiþ olabilir, bunu da kontrol etmekte yarar var.
KLAVYE PROBLEMLERÝ
Bilgisayarýmýn klavyesi çalýþmýyor. Iþýklarý yanmýyor, tuþlara cevap vermiyor.
Klavyenizin bilgisayara takýldýðý yerdeki baðlantý gevþemiþ olabilir. Ayrýca, çok sýk rastlanýlan bir problem olarak klavyenin üzerine çay, kahve veya bunun gibi mayiler dökülmüþ olabilir.
Öncelikle kablo baðlantýsýný kontrol etmekte yarar var. Bunun için bilgisayarýnýzýn arkasýna geçin ve klavye konnektörünün doðru dürüst takýlmýþ olup olmadýðýný kontrol edin. Klavye ve PS/2 fare giriþleri yan yanadýr ve birbirine karýþtýrýlabilir. Doðru yere saðlam olarak takýldýðýndan emin olun. Eðer mümkünse geçici bir klavye bulup onunla deneme yapýn.
Klavyeniz çalýþýyor ancak iþletim sistemi yüklendiðinde kilitleniyor olabilir. Bunu kontrol etmek için bilgisayar açýlýþ esnasýnda tuþuna basýn. Eðer sistem yönetim programý olan BIOS ekranýna girebiliyor ve içerisinde iþlem yapabiliyorsanýz klavyede donanýmsal olarak bir problem yoktur, suçu yazýlýmda veya iþletim sisteminde aramak lazýmdýr.
Özellikle evlerde klavye üzerine çay-kahve dökülmeleri sýk sýk rastlanan kazacýklardýr. Böyle bir iþ baþýnýza gelirse hemen paniðe kapýlmamalýsýnýz. Önce bilgisayarý kapatýn. Daha sonra klavyeyi bilgisayardan ayýrýn, ters çevirip sývýyý boþaltýn. Daha sonra arkasýndaki vidalarý gevþetin ve klavyeyi sökün. Tuþlarý çýkarýn, kuru ve tüy býrakmayan bir bez ile güzelce silin, ayný iþlemi tuþlar için de tek tek gerçekleþtirin. Daha sonra en az üç saat kurumaya býrakýn. Klavye kuruduktan sonra tekrar toplayýn ve bilgisayarýnýza takýn. Sývý dökülme problemlerinde bu tür bir acil müdahale genellikle baþarýlý sonuçlar veriyor.
Hemen küçük bir not düþelim. Günümüzde pek çok klavye "multimedia klavye" modeli olarak satýlýyor. Bu tür klavyeler bazý sýk kullanýlan iþlemleri atayabileceðiniz bir dizi ekstra tuþ bulunuyor. Aklýnýzda olsun, iþletim sistemleri bu tuþlarý tanýmazlar ve kullanamazlar. Kullanabilmeleri için bir programýn yüklenmesi gereklidir ve bu program genelde klavye ile beraber gelen bir disketle yüklenebilir. Klavyenizin ekstra yeteneklerinden yararlanabilmek için bu programý mutlaka yüklemenizi öneririz. Diskette sadece Windows 98 programý gelmiþ olabilir, eðer baþka tür bir iþletim sistemi kullanýyorsanýz klavye üreticisi firmanýn Web sitesinden (varsa) diðer iþletim sistemlerini desteklemek için gerekli olan diðer programlarý çekebilirsiniz.
FAREMÝ KULLANAMIYORUM
Bilgisayarýmýn faresi kullanýlmaz hale geldi. Windows 98 açýlýrken sistemime bir fare takýlý olmadýðýný bildiriyor. Farem çalýþýyor ancak hareket ettirmekte zorlanýyorum. Atlamalar, donmalar oluyor.
Aynen klavye problemlerinde olduðu gibi farenizin kablosunun bilgisayara baðlantýsý gevþemiþ olabilir. Farenizin topu (eðer toplu fare kullanýrsanýz) kirlenmiþ olabilir. Ayrýca, iþin yazýlým yönünde, portlarda bir çakýþma söz konusu olduðundan iþletim sistemi farenizi tanýyamýyor ve kullanamýyor olabilir.
Farenizin kablosunun bilgisayara giriþinin tam oturmuþ olduðundan emin olun. Eðer problem fare imlecinin el hareketlerinize tam cevap verememesi ise, farenizi temizlemeniz gerekebilir. Bunun için farenizi ters çevirin, ortasýndaki bölümü çevirerek açýn ve topunu çýkartýn. Topu iyice temizleyin. Topun çýkmýþ olduðu boþlukta topun hareketlerini algýlayan üç adet silindir göreceksiniz. Bu silindirler pislik toplamýþ olabilir. Bir iðne veya kürdan yardýmý ile bu silindirlerin yüzeyindeki kirleri kazýyýn ve sert üflemeler ile dýþarý çýkartýn. Topu tekrar yerine takýp tekrar deneyin.
Bir de püf noktasý. Fareler aslýnda optik ve mekanik aletlerdir. Bu yüzden direkt olarak açýk havada veya büyük bir pencerenin önünde güneþ ýþýðý altýnda kullanýlýyorsa hatalý mesajlar iletebilir ve hareketleri tam olarak yansýtmayabilirler. Gölge edin.
Eðer sorun yazýlýmdaysa ve bir port çakýþmasý varsa, özellikle bunun nedeni bilgisayara son anda eklenmiþ yeni bir donaným-çevre birimi eklenmiþ olabilir. Bu tür bir çakýþmayý tespit etmek için Start (Baþlat) menüsünden Programs (Programlar)*Accessories (Donatýlar)*System Tools (Sistem Araçlarý)*System Information (Sistem bilgisi) komutunu çalýþtýrýn. Ekrana gelecek olan sistem bilgi programýný kullanarak çakýþmalarý izleyebilirsiniz.
YAZICI PROBLEMLERÝ
Yazýcýya bir baský iþi gönderdiðimde herhangi bir cevap gelmiyor, Windows yazýcýmýn bilgisayar'a takýlý olmadýðýný söylüyor veya baskýda garip karakterler çýkýyor.
Bu sorun çok geniþ bir yelpazede ele alýnabilir. Yazýcýnýn mekanik veya elektronik aksamýnda bir sorun olabilir, ki bunu kendi baþýnýza çözemezsiniz. Ara kablo tam oturmamýþ veya arýzalý olabilir. Ýþletim sistemi ile yazýcýnýn "konuþmasýný" saðlayan aygýt sürücüsü yüklenmemiþ veya yanlýþ bir modelin aygýt sürücüsü yüklenmiþ olabilir.
Öncelikle yazýcýnýn kendi baþýna doðru dürüst çalýþtýðýndan kartuþunun veya þeridinin bitmemiþ olduðundan emin olmalýyýz. Her yazýcýnýn kendisini test etmek için kullandýðý özel bir tuþ kombinasyonu vardýr. Örneðin, bilgiayarý açarken ayný anda kaðýt besleme tuþuna basmak gibi bir tuþ kombinasyonu olabilir. Bu tuþlara basýldýðýnda (eðer yazýcýda kaðýt da varsa) yazýcý otomatik olarak kendisine programlanmýþ olan bir "test sayfasýný" kaðýda döker. Bu sayfaya bakarak yazýcýnýn kendi mekanik veya elektronik aksamýnda bir sorun olup olmadýðýný kontrol edebilirsiniz. Tuþ kombinasyonunu yazýcýnýzýn el kitabýnda bulabilirsiniz. Eðer el kitabýný kaybettiyseniz Internet'te yazýcýnýzý üreten firmanýn Web sitesinin destek bölümünde mutlaka vardýr. Eðer yazýcýnýz bu testten geçemiyorsa, problemi kendi baþýnýza çözemezsiniz, servise ***ürmeniz gerekebilir. Eðer baský kalitesi çok düþükse kartuþ veya þerit bitiyor demektir, deðiþtirmeniz gerekecektir.
Eðer testte bir sorun yoksa ve Windows 98 kullanýyorsanýz önce bilgisayar açýlýrken DOS komut satýrýna boot edin (açýlýrken F8 tuþuna basýn, menüden Safa mode - Command Prompt Only seçeneðini seçin). Komut satýrýnda
Copy autoexec.bat lpt1
Yazýp ENTER tuþuna basýn. Eðer yazýcýdan bir þeyler basýlýyorsa, bilgisayar ile yazýcý arasýndaki ara kabloda da bir sorun yok demektir. Bu durumda Windows 98 altýnda kontrollerinizi yapmaya devam edebilirsiniz. Ancak bu adým yazýcýsýný LPT portundan bilgisayarýna baðlayan kullanýcýlar için geçerlidir. Eðer USB yazýcý kullanýyorsanýz bu tür bir seçeneðiniz bulunmuyor.
Windows 98 açýldýktan sonra yazýcýnýzýn aygýt sürücüsünün doðru yüklendiðinden emin olmalýsýnýz. Genelde bütün yazýcýlarla beraber aygýt sürücüsü bir disket veya CD-ROM ile gelir, sürücünün en son sürümünü de üretici firmanýn Web sitesinden çekebilirsiniz. Denetim Masasýnýn Yazýcýlar simgesine çift týklayýp ekrana getireceðiniz pencere içerisinde sorun çýkartan yazýcýyý sað tuþa basýp Delete (Sil) komutunu çalýþtýrýn ve silin, daha sonra Add Printer (Yazýcý ekle) simgesine çift týklayýp yazýyý bir daha kurun. Kurulum aþamasý bittikte sonra klavyeden ALT tuþuna basýp basýlý tutarak yazýcý simgesine çift týklayýn. Ekrana gelecek olan diyalog kutusu General bölümüne gelin ve bu bölümde test sayfasý yazdýr düðmesine basýn. Windows 98 yazýcýdan bir test sayfasý çýkýþý alacaktýr. Eðer test sayfasýnda bir sorun yoksa Windows 98 ile yazýcý arasýndaki iletiþim tamamdýr. Bazý programlarda kaðýda dökme iþlemlerinde sorun çýkýyorsa sorunu o programýn ayarlarýnda aramak gereklidir.
Yazýcýnýzýn genel ayarlarýný deðiþtirerek, bu ayarlarý bütün Windows programlarýnýn ortak olarak kullanmasýný saðlayabilirsiniz. Bunun için MY COMPUTER - PRINTERz yolu...nu izlemelisiniz.
SES KARTI PROBLEMLERÝ
Windows 98 yüklü bir bilgisayarý açýyorsunuz, iþletim sistemi yükleniyor, ancak bir anda mavi bir ekranla karþýlaþýyorsunuz ve ekranda "A Fatal Exception 0E has occurred at 0028:xxxxx in VXD IOS(04). The current application will be terminated" gibi bir hata görünüyor.
Eðer Sb16.vxd dosyasý Windows'un "WindowsSystemIosubsys" klasöründeyse bu tür bir problemle karþýlaþabilirsiniz.
Bu sorunu çözmek için Windows gezginini kullanarak WindowsSystemIosubsys klasörünün içerisinde bulunan Sb16.vxd dosyasýnýn adýný deðiþtirmelisiniz. Ancak standart Windows altýnda bunu yapamayabilirsiniz. Bunun için önce Windows'u güvenli kipte açýn. WindowsSystemIosubsys klasörüne gelin. Bu klasör içerisinde bulunan Sb16.vxd dosyasýný bulun ve seçili duruma getirin. F2 tuþuna basýn ve dosyanýn adýný herhangi bir þekilde deðiþtirin. Dosyanýn adýný deðiþtirdikten sonra Windows'u kapatýp açýn, probleminiz büyük ihtimalle giderilecektir.
PCI MODEM PROBLEMLERÝ
Satýn alýp sisteminize takmýþ olduðunuz dahili PCI modemi sisteme tanýtmakta zorlanýyorsunuz, Windows 98 modemi tanýmýyor, bulamýyor ve doðal olarak da kullanamýyor.
PCI modemlerin pek çoðu bütün iletiþim yükünü bilgisayara yüklemek isterler. Sisteme tanýtýlmalarý da oldukça sancýlýdýr. Öncelikle dahili olarak takýlan modem kartýnýn sisteme tanýtýlmasý, daha sonra da modemin sürücüsünün yüklenmesi gereklidir. bu sürücüler genelde modemle verilen disketlerin içerisinde gelir. Ancak yüklerken bazý noktalara dikkat etmek gereklidir. Windows 98'i kurduktan sonra, PCI modem'iniz tanýnmýyor olabilir. Bu gibi durumlarda PCI Aygýt Yöneticisi'nin Diðer Aygýtlar bölümünde Seri PCI Denetçisi (PCI ++++++ Controller) olarak görünebilir. Bu durumun nedeni, Windows 98 CD'sinde PCI seri denetçi sürücülerinin olmamasýdýr.
Sorunu çözmek için modeminizin sürücülerini aþaðýdaki gibi güncelleyin:
1. Denetim masasý*Sistem*Aygýt Yöneticisi (Device Manager) bölümüne girin.
2. Diðer Aygýtlar (Other Devices) listesinden PCI Seri Denetçisi'ni (PCI ++++++ Controller) seçin, Özellikler'e týklayýn.
3. Sürücü (Driver) bölmesinden Sürücüyü Güncelle (Update Driver ) düðmesine týklayýn.
4. Ýleri (Next) düðmesine týklayýp daha iyi bir sürücü arama seçeneðini (Önerilen - Recommended) iþaretleyin. Ýleri düðmesine týklayýn.
5. Modeminizle gelen CD veya disketi takýn ve ekrana gelen seçenekler içinde takýlý olduðu sürücünün (A:/ veya CD-ROM) seçili olmasýna dikkat edin. Ýleri düðmesine týklayýn.
6. Sürücü güncelleme uyarýsý alýrsanýz Evet (Yes) düðmesine týklayýn.
7. Ýþlemi tamamlayýp PC'nizi baþtan baþlatýn.
EKRAN KARTI PROBLEMLERÝ
Ekran kartýmý Windows 98 altýnda kullanýrken problemler yaþýyorum. Görüntü kilitlenmeleri, simge bozulmalarý, oyunlarda kilitlenmeler, sürücü yüklenememesi, belli çözünürlüklerin üzerine çýkýlamamasý gibi sorunlar ile karþýlaþýyorum.
Bir ekran kartýnýn Windows 98 altýnda tam performansý ile çalýþabilmesi için en son ekran kartý aygýt sürücülerinin sisteme düzgün olarak yüklenmiþ olmasý gereklidir. Genelde ekran kartlarýnýn hepsi beraberinde aygýt sürücülerinin yer aldýðý disket veya CD-ROM'lar ile gelirler. Ancak bunlar her zaman en son sürüm sürücüler olmuyorlar. Bir kýsmý da bir an önce üretime geçilebilmek için beta sürüm oluyorlar. Bu yüzden bu çok fazla "denememiþ" aygýt sürücüleri problem çýkartabiliyorlar.
Ekran kartýnýzla, kýsacasý görüntü ile bir probleminiz varsa öncelikle kartýnýzýn en son sürücülerini denemenizi öneririz. Beta sürücülerde bazý sorunlar olabildiði için aslýnda "son bir iki sürücüyü deneyin" demek daha doðru olur. Ama biz burada size Windows 98'de kullandýðýnýz grafik hýzlandýrma özelliði ile ilgili, çoðu kiþinin fark etmediði çok ilginç bir püf noktasý vereceðiz. Sisteminizde uyumsuzluk problemleri yaþadýðýnýzda donanýmdan grafik hýzlandýrma özellikleri ile oynayarak bazý þeyleri düzeltebilirsiniz:
1. Denetim Masasý'nda (Control Panel), Sistem*Baþarým (System*Performance) bölmesini açýn ve Grafik (Graphics) düðmesine týklayýn.
2. Burada gördüðünüz kaydýrma çubuðu, Windows'un donanýmdan grafik hýzlandýrma özelliðini gösterir. Çubuðu kaydýrarak hýzlandýrmayý farklý seviyelerde ayarlayabilirsiniz. Þöyle ki:
Sisteminizde görüntü ile ilgili hiçbir probleminiz yoksa kaydýrma çubuðu en saðda olsun. Böylece donanýmdan hýzlandýrma özelliði sonuna kadar açýlmýþ olur.
Kaydýrma çubuðunu bir kýl sola taþýrsanýz, fare imlecinin görüntülenmesi ile ilgili problemler çözülebilir. Bu ayar, donanýmdan imleç desteðini, yani ekran kartý sürücüsünün imleç için verdiði desteði kaldýrarak bu iþi Windows'a yükler. Bu ayarýn yapýldýðý ayrýca System.ini dosyasýnda, [Display] kýsmýna SwCursor=1 satýrýnýn eklenmesi ile anlaþýlýr.
Çubuðu bir kýl daha sola taþýrsanýz, ekran kartýnda bazý bit blok transferleri önlenir, bazý ekran kartý sürücülerinde de bellekte haritalanmýþ giriþ/çýkýþ komutlarý iptal edilir. Daha basitçe ifade edilirse, bazý programlarda görüntüyle ilgili olarak çýkan bazý hata mesajlarýný önler. Bu ayrýn yapýldýðý, System.ini dosyasýnda, [Display] kýsmýna SwCursor=1 ve Mmio=0 satýrlarýnýn, Win.ini dosyasýnda ise [Windows] kýsmýna SafeMode=1 satýrýnýn eklenmesi ile anlaþýlýr.
En soldaki kýl (None) sisteminiz görüntü kaynaklý bir problemden dolayý kilitleniyorsa, fare ve klavyeye tepki vermiyorsa veya benzeri ciddi problemlerde iþe yarayabilir. Bu ayrýn yapýldýðý, Win.ini dosyasýnda ise [Windows] kýsmýna SafeMode=2 satýrýnýn eklenmesi ile anlaþýlýr. Ancak bu ayar ekran kartýnýn sürücüleri ile ilgili tüm hýzlandýrma desteðini kaldýrýr ve Windows 98'in görüntüleri ekrana yansýtmak için bit blok transferlerini deðil, sadece ekran kartýndan baðýmsýz bitmap (DIB - Device Independent Bitmap) motorunu kullanmasýný saðlar. Kýsacasý "Full" hýzlandýrma dýþýndaki ayarlar pek önerilmez ama ekran kartýnýzýn yeni sürücülerini yükleyene kadar bazý sorunlarda idare edebilmenizi saðlar
